3Επιστροφή

# Η πτώση των τυράννων

1. Στην ενότητα που μελετήσαμε, κάποια από τα ιδεολογικά στοιχεία, που αναδεικνύονται ως κυρίαρχα, είναι τα εξής:

- · Το θρησκευτικό στοιχείο είναι πολύ έντονο και ο ρόλος της θρησκείας καθοριστικός όχι μόνο στις αρχαίες αλλά και τις σύγχρονες κοινωνίες.
- · Η αυταπάρνηση και η διάθεση προσφοράς για χάρη του κοινωνικού συνόλου είναι πράξη εξόχως συγκινητική και λειτουργεί παραδειγματικά. Ο ρόλος των μνημείων είναι διπλός: ανάμνηση επομένως υστεροφημία και παράδειγμα προς μίμηση.
- · Οι άνθρωποι, αποδεικνύουν το ήθος τους με τις πράξεις τους κι ο πόλεμος, όσο σκληρός κι αν είναι, δεν πρέπει να παραβιάζει πανάρχαιες παραδόσεις, που υπαγορεύουν το σεβασμό στους νεκρούς..
- · Ο κοινωνικός ιστός ενδυναμώνεται μέσα από θρησκευτικούς, κοινωνικούς και πολιτικούς δεσμούς που ενώνουν αρμονικά τους πολίτες.
- · Ο εμφύλιος πόλεμος, κατάρα της ελληνικής φυλής, είναι η πιο ακραία και αποκρουστική μορφή πολέμου.
- · Ποτέ δεν είναι αργά για την επικράτηση της λογικής.

Να αναδιατυπώσετε, τουλάχιστον ένα από αυτά, ώστε να καταστεί ευρύτερο και να συμπληρώσετε τον πίνακα με άλλα τρία ιδεολογικά στοιχεία που εσείς εντοπίσατε.

Αναδιατύπωση |
1ο πρόσθετο ιδεολογικό στοιχείο |
2ο πρόσθετο ιδεολογικό στοιχείο |
3ο πρόσθετο ιδεολογικό στοιχείο |

2. Στην προηγούμενη ενότητα (δίκη του Θηραμένη), παρακολουθήσαμε τον Κριτία, να συμπεριφέρεται, με έπαρση και κυνική αλαζονεία και να παραβιάζει ωμά τους νόμους που η ομάδα του θέσπισε. Στην ενότητα αυτή, αναφέρεται απλά ο θάνατός του. Αντίθετα, ένας ανώνυμος μάντης και ένας κήρυκας φαίνεται να «κλέβουν την παράσταση». Για το θάνατο του Θηραμένη, ο Ξενοφώντας, αφιέρωσε αρκετές γραμμές από την ιστορία του, φροντίζοντας μάλιστα να τον «αποκαθάρει» από τις κηλίδες που τον στιγμάτισαν, όταν πρωταγωνίστησε στις διπλωματικές διεργασίες για την παράδοση της Αθήνας (404 π. Χ.). Για τον Κριτία, την ψυχή του τυραννικού καθεστώτος καμιά αναφορά. Πιστεύετε ότι στην περίπτωσή αυτή, μπορεί να εφαρμοστεί το «μηδένα πρό τοῦ τέλους μακάριζε!» του Σόλωνα; Να συγκρίνετε, λοιπόν, το θάνατο των δυο ανδρών και να προχωρήσετε ( σε ένα κείμενο 150 -200 περίπου λέξεων) στην εξαγωγή γενικότερων συμπερασμάτων για την ανθρώπινη φύση και την κοινή μοίρα, τονίζοντας την ανάγκη ο άνθρωπος να παραμένει ενάρετος και σώφρων, αποφεύγοντας την απληστία και τη ματαιοδοξία.

Απάντηση:

Στην προηγούμενη ενότητα παρακολουθήσαμε την παρωδία δίκη του Θηραμένη για την οποία ο Ξενοφών αφιέρωσε αρκετές γραμμές από την ιστορία του. Η καταδίκη του ήταν αποτέλεσμα της παρέμβασης του Κριτία και των ένοπλων φρουρών του, καθώς μετά από αυτήν ο Θηραμένης αναγκάστηκε να πιεί το κώνειο. Οι βουλευτές παρέμειναν αδρανείς εξαιτίας της απειλής των όπλων.

Από την άλλη μεριά λόγω της αλαζονικής συμπεριφοράς του Κριτία και της παραβίασης των νόμων από τον ίδιο, ο Ξενοφών δεν κάνει μεγάλη αναφορά για τον θάνατο της ψυχής του ολιγαρχικού πολιτεύματος, δηλαδή του Κριτία. Η αναφορά του για αυτόν είναι αρκετά σύντομη.

Έτσι λοιπόν ο Θηραμένης ακόμη κι ως το τέλος της ζωής του διατήρησε την αυτοκυριαρχία του, το θάρρος του και προσπάθησε να δείξει τον αδίστακτο χαρακτήρα των τριάκοντα τυράννων. Αντίθετα ο Κριτίας συνέχισε τις αυθαιρεσίες και τις παρανομίες ως το τέλος της ζωής του. Φαίνεται ωστόσο ότι για την ανθρώπινη φύση η μοίρα είναι κοινή ακόμη κι αν κατέχεις εξουσία ή όχι και κρίνεται από την συμπεριφορά του κάθε ατόμου. Στη συμπεριφορά του Θηραμένη τονίζεται η ανάγκη ο άνθρωπος να παραμένει ενάρετος και σώφρων αφού βλέπουμε μέσα από το κείμενο ότι αποφεύγει την απληστία και την ματαιοδοξία. Διατηρεί μέχρι και τα τελευταία λεπτά την ψυχραιμία και την χιουμοριστική του διάθεση. Στη περίπτωση του Κριτία αν και ήταν ένας άνδρας με μεγάλη εξουσία παρ'όλες τις αυθαιρεσίες του πεθαίνει άδοξα. Μάλιστα ο Ξενοφών δεν αναλύει τον θάνατό του, έτσι μπορεί να εφαρμοστεί η φράση του Σόλωνα << μηδένα προ του τέλους μακάριζε>>.

3. Πιστεύετε ότι ο θάνατος του Κριτία, ο λόγος του Κλεόκριτου ή κάποιος άλλος παράγοντας συνετέλεσε στη διάσπαση των ολιγαρχικών και στην πτώση του λαομίσητου καθεστώτος των τριάκοντα; Αφού απαντήσετε τεκμηριωμένα στο παραπάνω ερώτημα στη συνέχεια να γράψετε δυο σύντομα κείμενα:

Απάντηση:

Ο θάνατος του Κριτία ενός από τους πρωταγωνιστές του ολιγαρχικού πολιτεύματος έπειτα από την σύγκρουση με τους Δημοκρατικούς, δεν συντέλεσε στη διάσπαση των ολιγαρχικών και στην πτώση του λαομίσητου καθεστώτος των τριάκοντα όσο ο λόγος του Κλεόκριτου. Εκείνος απευθύνει στους αντιμαχόμενους έκκληση για συμφιλίωση με ένα σύντομο δείγμα ρητορικής δεινότητας, με έναν λόγο γεμάτο παράπονο και ανθρωπιά. Απευθύνεται στα συναισθήματα των ακροατών, επικαλείται τους θεούς, τους συγγενικούς δεσμούς, τους πολιτικούς συλλόγους, καθώς και την ανάγκη για σεβασμό απέναντι σε όλους. Με τα ψυχολογικά αυτά επιχειρήματα στρέφεται στους ολιγαρχικούς και τους ζητά να σταματήσουν τις αδικοπραγίες και να καθεραίσουν τους Τριάκοντα.

Α) Το μονόλογο ενός «ἐρήμου καί ταπεινοῦ» από τους τριάκοντα.

Απάντηση:

<<Βρίσκομαι σε αυτήν την κατάσταση έπειτα από την νίκη των δημοκρατικών νιώθοντας μόνος και ταπεινωμένος. Σε λίγο θα συνεδριάσουμε με τους υπόλοιπους τριάκοντα για το μέλλον του πολιτεύματός μας. Η αγωνία μου και η ανησυχία μου μετά την ήττα μας επιτείνεται από το γεγονός ότι δεν μπορούμε πλέον να ελέγξουμε την συμπεριφορά των τρισχιλίων. Από το φόβο ταπείνωσης της θέσης μας αποσύραμε τους άντρες μας βιαστικά στην Αθήνα. Μου φαίνεται απίστευτο το γεγονός της ήττας μας από ένα ολιγομελές στράτευμα που δημιουργήθηκε σε μικρό χρονικό διάστημα καταφέροντας να οργανωθεί και να μας νικήσει Αναλογίζομαι τις αυθαιρεσίες μας και μετανιώνω για τα προβλήματα και την αδικία που δημιουργήσαμε μέσω του πολιτεύματός μας...>>

Β) Το διάλογο ανάμεσα σε κάποιον πολίτη «ὅστις ἐπεποιήκει τι βιαιότερον» και εύλογα φοβάται και σε κάποιον «ὅστις ἐπίστευε μηδὲν ἠδικηκέναι» και εύλογα αναλογίζεται ως που θα φτάσουν τελικά τα πράγματα.

Το κύριο νόημα που πρέπει να αναδειχθεί μέσα από τους διαλόγους είναι ότι τελικά οι τύραννοι δεν έχουν φίλους («δρυός πεσούσης πᾶς ἀνήρ ξυλεύεται») κι ότι ποτέ δεν είναι αργά να δοθεί ευκαιρία στην ειρήνη και στη λογική.

Απάντηση:

-Συμφωνείς με την έκκληση του Κλεόκριτου για παύση της αδικοπραγίας και για καθαίρεση των τυράννων εξαιτίας των δεινών και των συμφορών του εμφυλίου που προκάλεσαν;

-Δεν ξέρω… αναρωτιέμαι πού θα φτάσουν τα πράγματα όπως και για εμάς που ανήκαμε στον κατάλογο των τρισχιλίων προβλέπονται τιμωρίες αν έχουμε διαπράξει κάποιο σοβαρό αδίκημα.

-Εγώ προσωπικά δεν έχω να φοβάμαι για κάτι γιατί πιστεύω ότι η συμπεριφορά μου ήταν δίκαιη.

-Κατά τη γνώμη μου, δεν πρέπει να υποχωρήσουμε στους δημοκρατικούς του Πειραιά.

-Μπορεί όμως με το δημοκρατικό πολίτευμα οι συνθήκες ζωής να καλυτερεύσουν για όλους τους πολίτες της Αθήνας.

-Ακόμα κι αν γίνει αυτό οι πολίτες θα φανερώνουν την απέχθειά τους προς εμάς… κανείς από εμάς δεν έχει φίλους..και με την άνοδο του δημοκρατικού πολιτεύματος θα καταστραφεί το ολιγαρχικό.

-Θα ζούμε όμως σε ένα περιβάλλον που θα επικρατεί ειρήνη όπου όλοι οι πολίτες ενωμένοι θα σεβόμαστε θεούς και ανθρώπους. Εξάλλου έχουμε πολλά κοινά και θα αποφασίζουμε όλοι μαζί για το μέλλον της Αθήνας.

-Με την κυριαρχία των δημοκρατικών εγώ όπως και πολλοί άλλοι απο τους τρισχιλίους θα τιμωρηθούμε για τις αδικίες που έχουμε διαπράξει κατά την περίοδο κυριαρχίας των Τριάκοντα τυράννων.

-Πιστεύω πως δεν χρειάζεται να φοβάσαι για κάτι τέτοιο,οι δημοκρατικοί αφού επιθυμούν την ισότητα των πολιτών και την δικαιοσύνη θα δείξουν μεγαλοψυχία και θα συγχωρήσουν τις αυθαιρεσίες σας.

Για την απάντησή σας μπορείτε να λάβετε υπόψη πληροφορίες που αξιοποιήθηκαν στο πρώτο φύλλο εργασίας, (1) και πληροφορίες από τους παρακάτω συνδέσμους: (1 λατινικά Γ΄ Λυκείου) (2 Αποσπάσματα από «Ιέρωνα»).