Επιστροφή

# Ο κήρυκας και ο ιστορικός ( ΟΜΑΔΑ 1 )

1. Αφού μελετήσετε τα αποσπάσματα με τίτλο «Αφήγηση και ιστορική αντίληψη στον Ξενοφώντα» ( Narrative Manner and Xenophon’s More Routine Hellenica 342 Vivienne Gray) και «Τα αξιομνημόνευτα γεγονότα» (The Construction of Meaning in the First Three Historia ns Carolyn Dewald Σελ. 92-93), να επαληθεύσετε όσες περισσότερες απόψεις μπορείτε κάνοντας συγκεκριμένες αναφορές στο κείμενο της συγκεκριμένης ενότητας και να αξιολογήσετε τον Ξενοφώντα γενικότερα ως ιστορικό. Τα συγκεκριμένα αποσπάσματα αυτά αντλήθηκαν από το διαδίκτυο.
2. Στην ιστορία του Ξενοφώντα συνηθίζεται η παρουσία ένθετου ευθέος λόγου η έκταση του οποίου ποικίλλει, ανάλογα με τη σπουδαιότητα που αποδίδει ο ιστορικός στο γεγονός. Στο κείμενό μας έχουμε τη σύντομη αναφορά στα λόγια του μάντη και την εκτεταμένη αναφορά στο λόγο του Κλεόκριτου. Κάτι αντίστοιχο παρακολουθήσαμε και στη δίκη του Θηραμένη. Εκεί ο ιστορικός καταγράφει σε ευθύ λόγο την κυνική παρέμβαση του Κριτία και την απέλπιδα προσπάθεια του Θηραμένη να πείσει τους βουλευτές να μην επιτρέψουν το δικαστικό πραξικόπημα. Να εντοπίσετε τις συγκεκριμένες 4 αναφορές και να τις συγκρίνετε ανά ζεύγη, ωε προς τη σπουδαιότητα, την έκταση, τις γλωσσικές επιλογές και την αποτελεσματικότητά τους. Το αποτέλεσμα να το καταγράψετε σε πίνακα με την παρακάτω μορφή.

Ευθύς λόγος | Σπουδαιότητα | Εκταση | Γλωσσικές επιλογές | Αποτελεσματικότητα
«ἐπειδὰν μέντοι τοῦτο γένηται, ἡγησόμεθα μέν», ἔφη, «ἡμεῖς, νίκη δ’ ὑμῖν ἔσται ἑπομένοις, ἐμοὶ μέντοι θάνατος, ὥς γέ μοι δοκεῖ». | Ο λόγος του μάντη εγκαρδιώνει τους αγωνιστές. | Μικρός σε έκταση | Αντίθεση, μελλοντικές εκφράσεις | Ο ευθύς λόγος προσδίδει ζωντάνια, παραστατικότητα, γλαφυρότητα,αμεσότητα, αυθεντικότητα, γιατί πρόκειται για παράθεση αυτούσιων των λόγων των προσώπων.

«Ἄνδρες πολῖται, τί ἡμᾶς ἐξελαύνετε; τί ἀποκτεῖναι βούλεσθε; Ἡμεῖς γὰρ ὑμᾶς κακὸν μὲν οὐδὲν πώποτε ἐποιήσαμεν, μετεσχήκαμεν δὲ ὑμῖν καὶ ἱερῶν τῶν σεμνοτάτων καὶ θυσιῶν καὶ ἑορτῶν τῶν καλλίστων, καὶ συγχορευταὶ καὶ συμφοιτηταὶ γεγενήμεθα καὶ συστρατιῶται, καὶ πολλὰ μεθ’ ὑμῶν κεκινδυνεύκαμεν καὶ κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλατταν ὑπὲρ τῆς κοινῆς ἀμφοτέρων ἡμῶν σωτηρίας τε καὶ ἐλευθερίας.
[21] Πρὸς θεῶν πατρῴων καὶ μητρῴων καὶ συγγενείας καὶ κηδεστίας καὶ ἑταιρίας, πάντων γὰρ τούτων πολλοὶ κοινωνοῦμεν ἀλλήλοις, αἰδούμενοι καὶ θεοὺς καὶ ἀνθρώπους παύσασθε ἁμαρτάνοντες εἰς τὴν πατρίδα, καὶ μὴ πείθεσθε τοῖς ἀνοσιωτάτοις τριάκοντα, οἳ ἰδίων κερδέων ἕνεκα ὀλίγου δεῖν πλείους ἀπεκτόνασιν Ἀθηναίων ἐν ὀκτὼ μησὶν ἢ πάντες Πελοποννήσιοι δέκα ἔτη πολεμοῦντες.
[22] ἐξὸν δ’ ἡμῖν ἐν εἰρήνῃ πολιτεύεσθαι, οὗτοι τὸν πάντων αἴσχιστόν τε καὶ χαλεπώτατον καὶ ἀνοσιώτατον καὶ ἔχθιστον καὶ θεοῖς καὶ ἀνθρώποις πόλεμον ἡμῖν πρὸς ἀλλήλους παρέχουσιν. Ἀλλ’ εὖ γε μέντοι ἐπίστασθε ὅτι καὶ τῶν νῦν ὑφ’ ἡμῶν ἀποθανόντων οὐ μόνον ὑμεῖς ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς ἔστιν οὓς πολλὰ κατεδακρύσαμεν.

Ο Κλεόκριτος απευθύνει έκκληση για συμφιλιωση,προτείνει τέρμα στην αιματοχυσία, προσπαθεί να συγκινήσει τους ολιγαρχικούς.

Μεγάλος σε έκταση

Αντιθέσεις (υμεις-ημεις, οι τριάκοντα- Αθηναίοι, εξόν ημιν- ουτοι),

Ποικιλία χρόνων.

«Ἐγώ, ὦ βουλή, νομίζω προστάτου ἔργον εἶναι οἵου δεῖ, ὃς ἂν ὁρῶν τοὺς φίλους ἐξαπατωμένους μὴ ἐπιτρέπῃ. Καὶ ἐγὼ οὖν τοῦτο ποιήσω. Καὶ γὰρ οἵδε οἱ ἐφεστηκότες οὔ φασιν ἡμῖν ἐπιτρέψειν, εἰ ἀνήσομεν ἄνδρα τὸν φανερῶς τὴν ὀλιγαρχίαν λυμαινόμενον. Ἔστι δὲ ἐν τοῖς καινοῖς νόμοις τῶν μὲν ἐν τοῖς τρισχιλίοις ὄντων μηδένα ἀποθνῄσκειν ἄνευ τῆς ὑμετέρας ψήφου, τῶν δ’ ἔξω τοῦ καταλόγουκυρίους εἶναι τοὺς τριάκοντα θανατοῦν. Ἐγὼ οὖν, ἔφη, Θηραμένην τουτονὶ ἐξαλείφω ἐκ τοῦ καταλόγου, συνδοκοῦν ἅπασιν ἡμῖν. Καὶ τοῦτον, ἔφη, ἡμεῖς θανατοῦμεν». | Με τ λόγο του ο Κριτίας εκβιάζει και ανατρέπει τη δικαστική απόφαση, εξασφαλίζοντας την καταδίκη του Θηραμένη. | Μεγάλος σε έκταση | Η τριπλή πρόταξη του εγώ (δείχνει τον πρωταγωνιστικό ρόλο του Κ. στη δίκη). Επανάληψη της αντωνυμίας ημιν-ημεις. |
«Ἐγὼ δ’, ἔφη, ὦ ἄνδρες, ἱκετεύω τὰ πάντων ἐννομώτατα, μὴ ἐπὶ Κριτίᾳ εἶναι ἐξαλείφειν μήτε ἐμὲ μήτε ὑμῶν ὃν ἂν βούληται, ἀλλ’ ὅνπερ νόμον οὗτοι ἔγραψαν περὶ τῶν ἐν τῷ καταλόγῳ, κατὰ τοῦτον καὶ ὑμῖν καὶ ἐμοὶ τὴν κρίσιν εἶναι. | Με το λόγο του ο Θηραμένης απευθύνει νόμιμη παράκληση στους βουλευτές να τον προστατεύσουν κατά τον νόμο και να αποδείξει σε όλους πόσο άδικοι και ασεβείς είναι οι τριάκοντα. | Μικρός σε έκταση |  |

3. Με τα εμβόλιμα δραματικά επεισόδια, που παρεμβάλλει ο Ξενοφώντας η δράση μετατοπίζεται από τις συλλογικότητες σε συγκεκριμένα πρόσωπα. Ο λόγος του Κλεόκριτου, αν και αυθόρμητος, δεν φαίνεται πρόχειρος, και περιέχει στοιχεία επίκλησης στο συναίσθημα, στη λογική και στοιχεία προπαγάνδας. Εκτός από τα δομικά στοιχεία του λόγου, να εντοπίσετε τα συγκεκριμένα στοιχεία και στη συνέχεια να αποτιμήσετε το λόγο του Κλεόκριτου, ως προς την αληθοφάνεια και την πειστικότητά του, σε ένα σύντομο κείμενο επιχειρηματολογίας. Για την απάντησή σας μπορείτε να αξιοποιήσετε και πληροφορίες που περιέχονται στα ερμηνευτικά σχόλια του σχολικού σας εγχειριδίου.
4. Να χαρακτηρίσετε τον Κλεόκριτο με 5 αντιπροσωπευτικά επίθετα και να συνδέσετε ή να αποσυνδέσετε επιχειρηματολογώντας τη συνέχεια των γεγονότων με την ιδιότυπη παρέμβασή του την ώρα της αναίρεσης των νεκρών.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΡΩΤΗΣΗ 3. (ΟΜΑΔΑ 1)

- επίκληση στη λογική: Άνδρες πολιται... τε και ελευθερίας (ο κήρυκας παραθέτει γεγονότα που συνεβησαν στην πραγματικότητα)
- επίκληση στο συναίσθημα: α) αιδούμενοι και θεούς και ανθρώπους, β) ου μόνον υμεις αλλα και ημεις ους πολλά κατεδακρύσαμεν.
- προπαγάνδα: οι ιδίων κερδέων... δέκα έτη πολεμούντες.

ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ:

- προοίμιο (Άνδρες πολιται...βούλεσθε)
- κύριο μέρος (ημεις γαρ... αλλήλους παρέχουσιν)
- επίλογος: ( Αλλ` ευ γε μέντοι επίστασθε... κατεδακρύσαμεν)

Ο Κλεόκριτος εκφωνεί έναν λόγο απευθυνόμενος στους αντιμαχόμενους με τον οποίο κάνει έκκληση για συμφιλίωση. Απαιτείται,λοιπόν, ένας λόγος που να διακρίνεται από αληθοφάνεια κκαι πειστικότητα. Ωσ προς το στοιχείο της αληθοφάνειας, ο ρήτορας ανατρέχει σε γεγονότα του παρελθόντος, τα οποία όντως συνέβησαν και το ακροατήριο δύσκολα θα μπορούσε να αμφισβητήσει. Έτσι,λοιπόν, κάνει μία αναδρομή στις κοινές λατρευτικές εκδηλώσεις και τελετές, στη συμμετοχή τους στην κοινωνική, σχολική και στρατιωτική ζωή και στους κοινούς αγώνες για την προάσπιση του δημοκρατικού πολιτεύματος. Λίγο παρακάτω, η αναφορά στις βιαιοπραγίες των τριάκοντα τυράννων, την ιδιοτέλεια και την αδιαφορία για το καλό της πόλης αποτελούν αναμφισβήτητα γεγονότα που προσδίδουν αληθοφάνεια στο λόγο.

Ως προς την πειστικότητα, ο ρήτορας επιστρατεύει μία σειρά ψυχολογικών κυρίως επιχειρημάτων και φαίνεται ότι επιδιώκει την πειθώ με τη συναισθηματική διέγερση. Προσπαθεί,λοιπόν, φορτίσει συναισθηματικά τους ακροατές με αναφορές στους θεούς, στον αλληλοσπαραγμό που προξένησαν οι τριάκοντα τύραννοι και στα θύματα της θηριωδίας του εμφυλίου πολέμου. Καταφέρνει,λοιπόν, να οικοδομήσει έναν λόγο που δεν αφήνει ασυγκίνητο το ακροατήριο, αν και είναι χωρισμένο στα δύο.